32 miejsca pamięci mówią: historia musi być niezależna

Miejsce Pamięci i Muzeum Auschwitz-Birkenau znalazło się w gronie 32 europejskich instytucji, które podpisały wspólną Deklarację Programową Europejskich Miejsc Pamięci. Dokument opublikowano 15 lipca i dotyczy ochrony niezależności instytucji zajmujących się upamiętnianiem ofiar zbrodni popełnionych przez nazistowskie Niemcy i ich współpracowników podczas II wojny światowej.

Sygnatariusze podkreślają, że miejsca pamięci pełnią dziś szczególną rolę. Wraz z odchodzeniem ostatnich Ocalałych i świadków historii to właśnie muzea oraz instytucje edukacyjne przejmują odpowiedzialność za przekazywanie wiedzy o Holokauście, II wojnie światowej i innych zbrodniach nazistowskich.

Ochrona prawdy historycznej

Autorzy deklaracji zwracają uwagę, że ich zadaniem nie jest wyłącznie dokumentowanie przeszłości. Miejsca pamięci chcą również reagować na współczesne przejawy dehumanizacji, rasizmu, antysemityzmu i ksenofobii.

„W miarę jak nasze społeczeństwa przechodzą znaczące zmiany, a pokolenie Ocalałych i bezpośrednich świadków stopniowo znika, Miejsca Pamięci przyjmują odpowiedzialność za nieustanne zwiększanie świadomości przeszłości” - czytamy w deklaracji.

Sygnatariusze podkreślają, że swoją działalność opierają na badaniach naukowych i historycznych faktach, dlatego powinny pozostać miejscami, gdzie można zadawać trudne pytania i prowadzić otwartą debatę o historii.

Apel o niezależność

Najważniejszym elementem dokumentu jest apel o zachowanie autonomii miejsc pamięci.

„To zadanie może być zrealizowane tylko przy gwarancji programowej niezależności Miejsc Pamięci od władz politycznych – lokalnych, regionalnych, krajowych lub europejskich. Ich autonomia nie powinna podlegać presji politycznej ani budżetowej” - napisali sygnatariusze.

Według autorów deklaracji niezależność instytucji zajmujących się pamięcią historyczną nie jest wyłącznie ich wewnętrzną sprawą. Ma znaczenie dla całej Europy, ponieważ pomaga chronić demokrację, pokój i rzetelną wiedzę o przeszłości.

Wśród sygnatariuszy najważniejsze miejsca pamięci Europy

Deklarację podpisały instytucje z Polski, Niemiec, Francji, Holandii, Belgii, Austrii, Czech, Włoch i Ukrainy. Wśród nich znalazły się między innymi Miejsce Pamięci i Muzeum Auschwitz-Birkenau, Bergen-Belsen, Buchenwald, Dachau, Sachsenhausen, Ravensbrück, Stutthof, Gross-Rosen, KL Plaszow, Kamp Westerbork czy Dom Konferencji w Wannsee.

To pierwszy przypadek, gdy tak szerokie grono europejskich miejsc pamięci wspólnie zabrało głos w sprawie swojej niezależności i roli w kształtowaniu pamięci historycznej.

Sygnatariusze deklaracji:

Miejsce Pamięci i Muzeum Auschwitz-Birkenau, Polska

Narodowy Rezerwat Historyczno-Memorialny Babi Jar, Ukraina

Miejsce Pamięci Marszu Śmierci w Lesie Below, Niemcy

Miejsce Pamięci Bergen-Belsen, Niemcy

Miejsce Pamięci Ofiar Mordów Eutanazyjnych w Brandenburgu nad Hawelą, Niemcy

Miejsce Pamięci Więzienia Brandenburg-Görden, Niemcy

Miejsce Pamięci Buchenwald, Niemcy

Miejsce Pamięci Obozu Koncentracyjnego Dachau, Niemcy

Miejsce Pamięci Obozu Koncentracyjnego Flossenbürg, Niemcy

Muzeum Martyrologii Wielkopolan Fort VII, Polska

Fundacja Fossoli, Włochy

Muzeum Gross-Rosen w Rogoźnicy, Polska

Miejsce Pamięci Zamek Hartheim, Austria

Hodonín u Kunštátu. Pomnik Zagłady Romów i Sinti na Morawach, Czechy

Miejsce Pamięci i Muzeum Jamlitz w Lieberose, Niemcy

Kazerne Dossin, Belgia

Muzeum byłego niemieckiego Obozu Zagłady Kulmhof w Chełmnie nad Nerem, Polska

Pomnik Leistikowstrasse w Poczdamie, Niemcy

Lety u Písku. Pomnik Zagłady Romów i Sinti w Czechach, Czechy

Maison d’Izieu, Francja

Miejsce Pamięci Mittelbau-Dora, Niemcy

Miejsce Pamięci Obozu Koncentracyjnego Neuengamme, Niemcy

Muzeum-Miejsce Pamięci KL Plaszow w Krakowie, Polska

Miejsce Pamięci i Przestrogi Ravensbrück, Niemcy

Miejsce Pamięci Internowania i Deportacji – Obóz Royallieu, Francja

Miejsce Pamięci i Muzeum Sachsenhausen, Niemcy

Muzeum Stutthof w Sztutowie, Polska

Narodowe Miejsce Pamięci Kamp Vught, Holandia

Dom Konferencji w Wannsee – Miejsce Pamięci i Edukacji, Niemcy

Centrum Pamięci Kamp Westerbork, Holandia

Miejsce Pamięci Więzienia Wolfenbüttel, Niemcy

Muzeum Martyrologiczne w Żabikowie, Polska